Drukuj

Rodzaje bólu

Pacjenci często mają dylemat związany z tym, jak opisać swoje dolegliwości bólowe. No bo jak tu powiedzieć lekarzowi, że boli mnie w kilku miejscach, albo wręcz wszędzie, nie wiedząc, albo nie umiejąc nazwać części ciała, w której ból się pojawia. W końcu jak boli głowa, albo ząb to wszystko jest jasne, podobnie z wątrobą, czy wyrostkiem. Jednak bóle w przewlekłych chorobach, same trwające przewlekle, w sposób stały, lub okresowy nie są takie proste w “wyłapaniu”. Spotkaliśmy się z lękiem i wstydem, że lekarz pomyśli o nas źle, albo niepoważnie w podobnej sytuacji. Otóż jest zupełnie inaczej.

Ból leczy lekarz pierwszego kontaktu, onkolog, neurolog lub lekarz o innej specjalizacji, leczący chorobę podstawową. Zwrócenie się do któregoś z tych lekarzy to zwykle początek drogi w leczeniu bólu, jednak pocieszeniem jest to, że jeśli tamci specjaliści wyczerpią swoje możliwości pomocy lub pacjent po prostu chce - otrzymać można skierowanie do specjalistycznej Poradni Leczenia Bólu. Takie zwykle znajdują się przy ośrodkach onkologicznych, dostęp do nich nie podlega rejonizacji, więc zapisując się można sprawdzić dostępne terminy w różnych placówkach.

Kiedy przyjdzie dzień wizyty, lekarz przeprowadzi szczegółowy wywiad, lub personel wskaże obszerną ankietę do wypełnienia. W rozmowie i w ankiecie są ułatwienia dla chorego, tak że będzie on w stanie bez podawania specjalistycznych nazw rodzaju bólu, albo poszczególnych organów ciała wytłumaczyć swoje dolegliwości w sposób maksymalnie trafny. Lekarz na tej podstawie zaś będzie dobierał stosowne metody leczenia. Na kolejnych wizytach skuteczność leczenia będzie oceniana, a lekarz znów będzie wypytywał o dolegliwości, żeby zawsze dostosować leczenie do aktualnego stanu pacjenta.

Pacjent onkologiczny często cierpi na ból totalny, tzw wszechogarniający. Pojęcie bólu totalnego obejmuje nie tylko ból fizyczny, ale także cierpienie chorego, które jest pojęciem znacznie szerszym. To zespół odczuć, dolegliwości i nakładających się na siebie objawów psychofizycznych związany z czterema aspektami życia - fizycznym, psychicznym, duchowym i socjalnym. Choroba zmienia wszystko - pojawia się nowa - najczęściej znacznie obniżona jakość życia, złość, depresja, ból fizyczny, ból psychiczny, wielowymiarowy strach, lęk, zmiana wyglądu, zmiana pozycji materialnej, poczucie izolacji, konieczność podejmowania szybkich decyzji wpływających na całą dotychczas wypracowaną strukturę życia i wiele innych zmian.

Aby się w tym wszystkim znaleźć i ułatwić komunikację przedstawiamy troszkę teorii i rodzaje bólu. Im więcej wiedzy, tym łatwiej sobie pomóc. Łatwiej zrozumieć też będzie naszym bliskim co się dzieje.

Ból

Poza tym, że jest to bardzo subiektywne i indywidualne przykre odczucie fizyczne i emocjonalne pełni też bardzo ważne funkcje - informacyjną i obronną. Wskazując nam chore miejsce, chroni tym tkanki zagrożone uszkodzeniem, mówi jakie skutki chorób, ich leczenia czy trybu życia ponosimy i wskazuje na konieczność zajęcia się zlikwidowaniem tego czynnika.

Istnieją różne rodzaje bólu. Dzielimy je ze względu na:

  1. lokalizację bólu, czyli ze względu na miejsce jego występowania, wyróżniamy tu:
  • nerwobóle – czyli bóle wynikające z podrażnień lub uszkodzeń nerwów obwodowych. Charakterystyczne dla tego bólu jest promieniowanie, czyli tak zwane uczucie rwania.
  • bóle przeniesione – czyli bóle powodowane przez jedną dolegliwość. Często są to bóle  promieniujące do lub przejawiające się w innych obszarach organizmu. Dzieje się tak na przykład przy zawale serca i chorobie wieńcowej. Ból odczuwany jest nawet w rękach, szczęce i łopatkach. 
  • bóle kostne – najczęściej związane są z urazem. Ten rodzaj bólu nasila się w trakcie ruchu. Ból kostny może być także wywołany zmianami nowotworowymi pierwotnymi lub przerzutami nowotworu.
  • ból tkanek miękkich (mięśni, skóry, stawów) –  jest to ból tkanek miękkich, które są dotknięte zmianami, np. stanem zapalnym. Jest go łatwo zlokalizować z dużą dokładnością, ponieważ nasila się przy dotyku i ruchu.
  • ból rozlany – obejmuje duży obszar ciała i trudno go przypisać konkretnej lokalizacji.
  • ból trzewny – wynika z procesów chorobowych toczących się w obrębie narządów wewnętrznych. Cierpiący na niego pacjenci często określają go jako rozlany i tętniący, ćmiący.
  1. przyczynę bólu, czyli dlaczego nas boli

Z biologicznego punktu widzenia istnieje kilka źródeł bólu:

  • ból receptorowy jest to  najczęstszy rodzaj bólu, który wynika z podrażnienia receptora bólowego, tak zwanego nocyceptora. Spowodowany jest uszkodzeniem tkanek na skutek choroby.
  • ból neuropatyczny spowodowany jest podrażnieniem lub uszkodzeniem części ośrodkowego lub obwodowego układu nerwowego. Nawet neutralny bodziec, jak delikatny dotyk, może wywoływać nieprzyjemne doznanie. Do tej kategorii należą też bóle fantomowe, czyli bóle odczuwane w amputowanej kończynie.
  • ból psychogenny wynika z podłoża psychicznego i często towarzyszy zaburzeniom psychicznym. Objawia się on tym, że pacjenci skarżą się na ból, który nie ma związku z uszkodzeniem czy podrażnieniem tkanek lub nerwów.
  1. czasu trwania bólu, czyli jak długo nas boli
  • ból stały to taki ból, który przez cały okres trwania utrzymuje się na względnie stałym poziomie.
  • ból przebijający - to ostry przemijający ból, który przyjmuje postać napadów i nakłada się na dotychczas istniejące stałe dolegliwości towarzyszące danej chorobie. Swoim nasileniem bóle te przewyższają ból podstawowy.
  • ból pulsujący lub falowy to taki gdy jego natężenie ma charakter zmienny, tzn. nasila się, słabnie, następnie znów narasta.
  1. częstotliwość występowania bólu, czyli jak często nas boli
  • ból epizodyczny – najczęściej spotykany ból. Jest to np. sporadyczny ból głowy, ból gardła przy infekcji itp.
  • ból przewlekły towarzyszy schorzeniom o długotrwałym przebiegu. Mamy z nim do czynienia, gdy dolegliwości trwają dłużej, niż trzy miesiące. Ból przestaje być wówczas objawem ostrzegającym i staje się niezależnym zespołem chorobowym.
  1. skojarzenia związane z odczuwaniem bólu, czyli jak boli
  • ból uciskający, dający wrażenie przygniecenia, charakterystycznego dla bólów klatki piersiowej i głowy.
  • ból rwący, rozdzierający, charakterystyczny np. dla bólu mięśni i bólu menstruacyjnego.
  • ból szczypiący, piekący przypominający kontakt ze żrącą lub drażniącą substancją (np. kontakt rany z solą).
Źródła:
1. Dobrogowski J, Wordliczek J. (red) Medycyna bólu. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004 2. Kolęda I., Malec-Milewska M. Pacjent z przewlekłym bólem - diagnozowanie, leczenie, wytyczne. Praktyka Lekarska, 11/2010: 15-16 3. Wordliczek J, Dobrogowski J. (red.) Leczenie bólu. Wydawnictwo lekarskie PZWL Warszawa 2007